არაძალადობრივი მოძრაობის მონაწილეებს უწევთ მოძრაობის მიზანი და მიმართულება განსაზღვრონ. ამისთვის მთავარია სტრატეგიული დაგეგმვა. რაც არ უნდა მორალურად სწორი იყოს მოძრაობა, ან გაუმართლებელი იყოს ოპონენტის ქმედებები, ჩაგვრას მხოლოდ სპონტანური და იმპროვიზირებული, თუნდაც ოსტატურად შესრულებული მოქმედებებით ვერ მოვიშორებთ. სინამდვილეში მოძრაობები ინერციას მაშინ იძენენ, როცა გეგმავენ, როგორ უნდა მოხდეს წინააღმდეგობის სისტემატიური ორგანიზება და საზოგადოების მიერ ჩართულობის მიღწევა.
ესაა არასრული სია საკითხების, რომლებზეც მოძრაობებმა კრეატიულად (ახლებური მიდგომით) უნდა გათვალონ სტრატეგია:
- გადაწყვეტა, რომელი აქტივობები გაკეთდეს და რა თანმიმდევრობით;
- იმ ხალხის პრობლემების გათვალისწინება, ვისაც მოძრაობა წარმოადგენს, და მათთვის იმედისმომცემი შეთავაზებების შემუშავება;
- აქტივობების სამიზნე ინდივიდების და ჯგუფების განსაზღვრა;
- მოკლე, საშუალო და ხანგრძლივ ვადაში მისაღწევი მიზნების შემუშავება;
- კომუნიკაციის არხების გაჭრა კოალიციების შესახებ მოსალაპარაკებლად და მათ შესაქმნელად.
ამის გაკეთებას სჭირდება სიტუაციის ანალიზი და დიდი სურათის ხედვა იმ გარემოში, რომელშიც ფორმირდება წინააღმდეგობრივი მოძრაობა. ეფექტური მოძრაობებისთვის ფორმალურად ან არაფორმალურად ინფორმაციის შეგროვება, რიგითი ადამიანების მოსმენა, და საკუთარი თავის, მოწინააღმდეგის და დამოუკიდებელი მესამე პირების ანალიზი დაგეგმვის პროცესის ნაწილია და პროტესტის მიმდინარეობისას განუწყვეტლივ გრძელდება.
დაგეგმვის 5 მთავარი მიმართულება
- სიტუაციის ანალიზი
- ორგანიზაციული სტრუქტურა
- მოქმედებების სტრატეგიული თანმიმდევრობა
- ეფექტური დარტყმის წერტილის მოძებნა
- კრიზისებისთვის მზაობა.
მოსაგვარებელი საკითხების უმეტესობა შესაძლებელია, რომ სტრატეგიულად დაიგეგმოს.
ამისთვის საჭიროა:
- ანალიზი და გამოძიება, ფაქტების მოძიება
- საკუთარი თავის ანალიზი
- ფინანსური, ადამიანური რესურსები
- ძლიერი მხარეები, სისუსტეები
- მოწინააღმდეგის ანალიზი
- მესამე პირების ანალიზი (ბიზნესი, რელიგია, მოწინააღმდეგის გუნდში არ მყოფი ნებისმიერი ადამიანები და დაჯგუფებები, ა.შ.)
- გარემოს ანალიზი
- რას ფიქრობს ხალხი
- რა რეალობაა “საბრძოლო ველზე” (on the ground)
- ვარაუდის იმედად არ ყოფნა, შეიძლება ვარაუდი მცდარი იყოს
- conflict map (Merriman, new tactics in human rights)
- SWOT ანალიზი
- SMART ანალიზი
- კამპანიების დროში დაგეგმვა, ფაზების განაწილება
- შემაწუხებელი საკითხების, პრობლემების, მისაღწევი სურვილების გამოხატვა და მათ მოსაგვარებლად და მისაღწევად მოქმედება
- საკუთარი თავის ანალიზი
- ორგანიზაციული სტრუქტურა
- რეპრესიის შემთხვევაში დეცენტრალიზება ეფექტურია, მაგრამ საჭიროა რეალური, კონკრეტული დეცენტრალიზებული სტრუქტურის ჩამოყალიბება. უბრალოდ “ყველა თავისთვის” სტრუქტურა არაა.
- გზადაგზა საჭიროების მიხედვით შეიძლება მოძრაობამ შეიძინოს ლიდერი, ან პირიქით, ლიდერის გარეშე გააგრძელოს.
პროტესტს რომ გამოკვეთილი ლიდერი არ ჰყავს და ცენტრალიზებული არაა, კარგია, რადგან ერთი კაცის დაჭერით ვერ წაგვაქცევენ. მაგრამ ასევე ზედმეტად დეცენტრალიზებულია, ანუ არის პატარა აქტივისტური ორგანიზაციები, რომლებიც სხვადასხვა პროექტებს აკეთებენ, მაგრამ არაა ისეთი სტრუქტურა, რომ მთელი საქართველო დაფაროს პატარ-პატარა ჯგუფებმა, და არ არსებობს კოორდინაცია, რომ კამპანიის წარმოება მთელი საქართველოს მასშტაბით, ერთდროულად მოხერხდეს.
- რესურსების გამოყოფა და განაწილება
- საგანგებო შემთხვევებისთვის მომზადება (მაგ. დაჭერების, ა.შ.)
- ძალაუფლების გადაბარების მომენტისთვის მომზადება (ბრძოლა არ მთავრდება ხელისუფლების შეცვლით, უბრალოდ შემდეგი ეტაპი იწყება)
- საკითხის შერჩევა, რომელზეც მოხდება ფოკუსირება და მუშაობა (კამპანია და შემადგენელი ტაქტიკები)
- კამპანიების შემუშავება
- სტრატეგიული თანმიმდევრობა (ანუ რა ლოგიკური თანმიმდევრობით განხორციელდება კამპანიები და რატომ იქნება კონკრეტული თანმიმდევრობა ეფექტური)
- ტაქტიკების შერჩევა და განხორციელება
- ხედვა კამპანიისთვისაც საჭიროა, რა მიზანს ემსახურება.
- ძლიერი მხარეების კონცენტრირება მოწინააღმდეგის სუსტი მხარეების წინააღმდეგ
წარმატების მაგალითი: მთავრობის მიერ “გაუჩინარებულთა” დედების პროტესტი არგენტინაში